Odatv peşine düştü… AKP’nin azılı düşmanı: Soğan

ODATV ÖZEL

Soğan…

Bir mutfağın olmazsa olmazı… Her yemeğin içine girer soğan, en şatafatlısından en mütevazısına kadar… Menemeni bile soğanlı mı yesek diye az mı tartıştık…

Yokluk zamanlarında ‘kuru soğan kırar yeriz’ diyerek sarıldığımız can simidi…

Şimdilerde soğan gündemde, ama maalesef astronomik sayılabilecek satış fiyatıyla…

Odatv’nin merceğine takılan bir orta direk marketteki fiyatı bile 23,99TL… İki adet orta boy soğan tam 12,99TL…

Türkiye bir tarım ülkesi, ne oldu da soğanın fiyatı altınla yarışır hale geldi… Sokak röportajında bir vatandaş şöyle diyor:

“Soğan olmuş 30 lira. Ben bunun yeşil tarafıyla salata, kendisiyle yemek yapacağım, yazıklar olsun”

Sosyal medyadaki ‘soğan fiyatı’ paylaşımlarının ardı arkası kesilmiyor: Fiyatlar o kadar ciddi ki soğan artık şahsiyet kazanmış gibi…

SEÇİM DÖNEMLERİNDE BAŞ AKTÖR: SOĞAN

Bir önceki seçimlerde de tablo benzer bir seyirdeydi.Ocak 2018’de 1,47 TL olan kuru soğanın kilosu, Ocak 2019’da 4,86 TL oldu. Kuru soğanın son bir yıldaki fiyat artışı %231 olarak kayda geçti.

Habertürk’ten Yiğitcan Yıldız’ın haberine göre (20 Haziran 2018), 2018 Haziran ayı itibarıyla tarımsal ürünlerdeki en belirgin fiyat değişimleri patates ve soğan ikilisinde yaşandı:

“Mayıs ayında kilosu İstanbul halinde 1 ile 1.6 lira arasında değişen fiyatlardan satılan soğanın, haziran ayı itibarıyla ise fiyatı 3 ile 5 lira aralığına yükseldi. Bundan bir yıl önce soğanın kilogramının halde 60 kuruş ile 1 lira arasında alıcı bulduğu göz önüne alındığında, bir yıllık farkın yüzde 400 olduğu görülüyor. 1 aylık fiyat artışı da yüzde 212 seviyesinde. Fiyatlardaki artış, 1 kilogram soğanın market raflarında 6.5 liradan tüketiciyle buluşmasına neden olmuş durumda.”

Saadet Partisi lideri Temel Karamollaoğlu, o dönem yaşanan soğan zammını şöyle bir paylaşımla vurgulamıştı:

2018 yılına ait bir diğer ilginç habere göz atalım:

“Ankara’da son günlerde yüksek fiyatıyla dikkat çeken soğanı istifledikleri iddia edilen üç kişi hakkında suç duyurusunda bulunuldu.”

Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 237’nci maddesine göre ‘fiyatları etkileme suçu’ işleniyor ve soğan stokçularına baskınlar düzenleniyor…

Tarım Dünyası yazarı Ali Ekber Yıldırım, soğan fiyatlarındaki artışı yılladır işliyor. Yıldırım’ın 23 Kasım 2018 tarihli yazısındaki şu bölüme bir bakalım:

“Kuru soğan fiyatındaki artışın çiftçiye bir yararı yok.

Tarım ve Orman Bakanlığına bağlı Tarımsal Ekonomi ve Politika Geliştirme Enstitüsü verilerine göre son 5 yılda çiftçi kuru soğanın kilosunu ortalama 51 ile 73 kuruştan sattı.

Buna göre 2014 yılında üreticinin 1 kilo kuru soğan satış fiyatı ortalama 51 kuruş, 2015’te 72, 2016’da 73, 2017’de 52 ve 2018’in ilk 6 aylık ortalaması ise 63 kuruş.

Yani çiftçi son 5 yılda kuru soğanın kilosunu en yüksek 2016’da 73 kuruştan satmış.

Tüketici fiyatı ise ortalama olarak 2014’te 1 Lira 11 kuruş, 2015’te 1 lira 53 kuruş, 2016’da 1 lira 54, 2017’de 1 lira 30 ve 2018’in ilk 6 aylık ortalaması ise 1 lira 95 kuruş.

Geçen Eylül Ekim ayında kuru soğanın kilosu 2.5 lira iken, Kasım ayında artmaya başladı ve 20 Kasım’da 5 liraya çıktı.

Artan bu fiyatın çiftçiye hiç bir yararı yok. Çünkü üreticide ürün yok.Soğan tüccarın elinde.”

Yıldırım mevcut ‘göz yaşartıcı’ soğan fiyatları hakkında da 10 maddelik bir liste yayınladı:

1-Fiyatlar ithalatla düşürülmeye çalışıldı: Bundan 5 yıl önce 2018’in Mayıs ayında iklim koşullarına bağlı olarak üretimin azalması, yaşanan hastalık ve depodaki çürüme nedeniyle piyasaya arz edilen soğan miktarı azalmış ve fiyatlar artmaya başlamıştı. O dönemde markette, pazarda 1,5-2 lira olan kuru soğan 5 lirayı gördü. Dönemin Ekonomi Bakanı Nihat Zeybekçi fiyat artışına kızdı ve ithalat yapacaklarını açıkladı. İthalatla fiyatlar düşürülmeye çalışıldı. Bugün gelinen noktada kuru soğan fiyatı 5 yıl öncesinin 5 katı. Yani ithalat çare olmadı. Bundan sonra da olmayacaktır.

2- Merkez Bankası’na göre enflasyonunun sorumlusu kuru soğandı: Aynı yılın Temmuz ayında “2018 Yılı 3. Enflasyon Raporu”nu açıklayan Merkez Bankası, gıda enflasyonundaki yükselmenin önemli nedenlerinden birinin kuru soğan fiyatı olduğunu iddia etmişti.

3- Depolar basıldı, soğan tüccarları terörist ilan edildi: Artan kuru soğan fiyatına karşı Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan harekete geçti. Soğan depoları basıldı, tüccarlar terörist ilan edildi. Medyada hemen her gün farklı bölgelerden baskın haberleri yer almaya başladı. Narkotik polisinin uyuşturucu operasyonlarından sonra medyaya yansıyan haberler gibi, “yapılan baskın sonucu 30 ton soğan ele geçirildi” haberleri medyada geniş yer buldu. Soğan neredeyse uyuşturucu ile eşdeğer görülmeye başlandı. Vatandaş eve soğan almaya korkar hale geldi.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan 21 Kasım 2018’de muhtarlarla buluşmasında yaptığı konuşmada şunları söyledi :” Patatesi stokluyorsunuz. Soğanı stokluyorsunuz, sebzeyi, meyveyi stokluyorsunuz. Bundan sonra aldığımız ihbarlar sebebiyle bütün bu stokların yapıldığı depoları basacağız. Kimse benim vatandaşıma, benim halkıma pahallı ürün yedirme hakkına sahip değil, bu böyle biline. Ondan sonra da ne diyorlar, hastalıklı, çürüdü. Ya sen çürüttün be. Sen hastalıklı hale getirdin. Bunlar havasız kalınca ne olacak, tabii ki çürüyecek. Onun için asla taviz yok.”

4- Soğan depolanmazsa fiyat artar: Türkiye’de soğan ekimi ve hasadı iki dönemde yapılır. Turfanda ve depolanabilir olmak üzere iki tür soğan ekimi ve hasadı olur. Kısa gün soğanı olarak bilinen çeşitler Eylül-Ekim aylarında tarlaya ekilir. Nisan – Mayıs döneminde ise bunların hasadı yapılır. Turfanda soğan olarak da bilinen kısa gün soğanı bu dönemde tüketilir. Yani uzun süreli depolanamaz. Uzun gün soğanı olarak adlandırılan çeşitler ise Ocak, Şubat, Mart aylarında tarlaya ekilir. Temmuz-Ağustos-Eylül aylarında hasat edilerek depolanır. Depolanması gerekiyor. Çünkü Sonbahar ve kış döneminde bu soğanlar piyasaya arz edilerek tüketilir. Depolanmazsa yiyecek soğan olmaz. Fiyat artar.

5- İthalat vergisi sıfırlanarak ithalat kapısı açıldı: Hükümet depo baskınlarıyla yetinmedi. Soğan ithalatının da kapısını sonuna kadar açtı. Yerel seçimler öncesinde 15 Ocak 2019 tarihli Resmi Gazete’de yayınlanan Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile kuru soğanda yüzde 49,5 olan gümrük vergisi 28 Şubat 2019’a kadar sıfırlanarak ithalat kapısı açıldı.

6- İthalat serbest, ihracat izne bağlandı: 2018 ve 2019’da yaşanan fiyat artışını tekrar yaşamamak için bu kez 2020 yılı başında soğan ve patates ihracatına kısıtlama getirildi. İhracat izne bağlandı. Dönemin Tarım ve Orman Bakanı Bekir Pakdemirli, soğan ve patates ithal etmemek için ihracatı izne bağladıklarını söyledi. İthalat serbestçe yapılırken, Ticaret Bakanlığı’nın 7 Ocak 2020 tarihli Resmi Gazete’de yayınlanan tebliği ile kuru soğan, taze veya soğutulmuş (tohumluk hariç) patates ihracatı Tarım ve Orman Bakanlığı iznine bağlandı.

İthalatın serbest ihracatın fiili olarak durdurulması sonucu 2020 yılının Nisan ayında üreticide kuru soğanın kilosu 1 liranın altına düştü. Soğanı tarladan toplama maliyeti bile fiyatın üstünde olunca büyük sorun yaşandı. Tarım ve Orman Bakanlığı ihracatçı birliklerine yazı göndererek 29 Nisan 2020 tarihi itibariyle ihracatçı başına 250 tonu geçmeyecek şekilde kuru soğan ihracatına izin verilebileceğini duyurdu.

7- Pandemi tüketimi azalttı, fiyatlar düştü: Covid 19 pandemisi ile herkes eve kapandı. Restoranlar, toplu tüketim yerleri, turizm tesisleri kapanınca soğan tüketimi azaldı. Böyle bir dönemde Irak Tarım Bakanlığı Mart 2021’de soğan ithalatını yasakladığını duyurdu. Türkiye’nin soğan ihracatında ilk sırada olan Irak’ın bu kararı üreticiye büyük darbe vurdu. İhracat durunca fiyat düştü ve üretici bir kez daha zarar etti. Soğan ekiminden vazgeçenler oldu.

8- Toprak Mahsulleri Ofisi depodaki soğanları aldı: Pandemi nedeniyle restoranlar, turizm işletmeleri kapanınca tüketim azaldı. İthalatın serbest ihracatın ise kısıtlanması ile kuru soğan ve patates üreticinin elinde kaldı. Depolarda soğan beklerken yeni ürün çıkmaya başladı. Üretici tarladaki soğanı toplamak yerine ürünle birlikte sürmek zorunda kaldı. Çünkü toplama maliyeti fiyatın çok üzerindeydi. Tarım ve Orman Bakanı Bekir Pakdemirli imzası ile “İVEDİ” damgası ile 8 Nisan 2021’de 81 İl Valiliği’ne yazı ile elde kalan soğan ve patatesin Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO) tarafından alınacağı bildirildi. Yemeklik patates ve kuru soğanlar, İl Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarınca Valiliklerin gözetiminde, ihtiyaç sahibi tüketicilere ücretsiz dağıtıldı. Valiler, kaymakamlar bedava soğan dağıtıyoruz töreni düzenleyip fotoğraf çektirdiler.

9- Üretim azalınca fiyat yeniden fırladı: Bütün bu uygulamalar, günübirlik politikalar sonucunda Türkiye İstatistik Kurumu’na göre 2021 yılında 2,5 milyon ton olan kuru soğan üretimi, 2022 yılında yüzde 6 oranındaki düşüşle 2 milyon 350 bin tona geriledi. Gerçekte üretim daha çok azaldığı tahmin ediliyor. Pandemi sonrası tüketimde de hızlı artış oldu. Ayrıca hava şartlarının da etkisi ile depolarda yine çürüme oldu. Piyasaya arz edilen soğan miktarı azaldı. Fiyat hızla yükselerek 10 liranın üzerine çıktı.

10-İhracata bir kısıtlama daha: Kasım 2022’de İzmir İl Tarım ve Orman Müdürlüğü’nden Ege İhracatçı Birlikleri’ne gönderilen yazıda “Bazı Tarım Ürünlerinin İhracatına İlişkin Tebliğ” kapsamında taze patates ve kuru soğan ihracatına kısıtlama getirildiği bildirildi. Yazıda bazı muafiyetler dışında gıda arz güvenliğinin sağlanması amacıyla yapılacak ihracat başvuruları için Bitki Sağlık Sertifikası ve/veya Sağlık Sertifikası düzenlenmeyeceğine karar verildiği ifade edildi. 8 Mart 2023’te Resmi Gazete’de yayınlanan tebliğ ile bazı tarım ürünlerinde dönemsel olarak ihracatı düzenleme yetkisi Tarım ve Orman bakanlığına verilmesini öngören tebliğ iptal edilerek bu yetki Ticaret Bakanlığı’na verildi. Ticaret Bakanlığı 25 Mart 2023 tarihli Resmi Gazete’de yayınlana tebliğ ile kuru soğanın da olduğu 6 ürünü “ihracatı kayda bağlı mallar listesine “ aldı. Kuru soğan ihracatında bu karar nedeniyle hala bir kısıtlama var.

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir